Ξεχάστε το αποτύπωμα άνθρακα. Ας μιλήσουμε για την κλιματική σκιά

  • Home
  • Blog
  • ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
  • Ξεχάστε το αποτύπωμα άνθρακα. Ας μιλήσουμε για την κλιματική σκιά

Για να αξιολογήσουμε πραγματικά τον αντίκτυπο στο περιβάλλον, πρέπει να πάμε πέρα από τους κάδους ανακύκλωσης και τους λογαριασμούς ενέργειας.

Άρθρο της Emma Pattee , 10 Δεκεμβρίου 2021

Αναλογιστείτε αυτούς τους δύο ανθρώπους: ο ένας ταξιδεύει με αεροπλάνο σε εβδομαδιαία βάση για δουλειά. Ο άλλος ζει σε μια γκαρσονιέρα και πάει στη δουλειά με τα πόδια κάθε μέρα. Επιφανειακά, είναι ξεκάθαρο ποιος έχει το μεγαλύτερο αποτύπωμα άνθρακα. Τα αεροπορικά ταξίδια είναι γνωστό ότι δημιουργούν πολλές εκπομπές αερίων κι όταν συγκρίνουμε μία πτήση την εβδομάδα με τη χρήση ενέργειας που έχει ένα μικρό σπίτι και τις εκπομπές όταν το άτομο περπατάει για να πάει στη δουλειά, το αποτέλεσμα είναι προφανές.

Αλλά υπάρχει μια ιδιαιτερότητα: το άτομο που ταξιδεύει συχνά με αεροπλάνο είναι κλιματολόγος που ταξιδεύει στον κόσμο και διδάσκει τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής. Το δεύτερο άτομο εργάζεται για μια εταιρεία marketing, και φτιάχνει διαφημίσεις για μια πετρελαϊκή εταιρεία. Άρα ποιος συνεισφέρει περισσότερο στην κλιματική κρίση, στην πραγματικότητα;

Πριν περίπου 20 χρόνια, μια έξυπνη καμπάνια από την ΒΡ εισήγαγε την έννοια του αποτυπώματος άνθρακα, ένα κοινό πια εργαλείο που υποτίθεται μπορεί να μας βοηθήσει να υπολογίσουμε πόσο συνεισφέρει κάθε άτομο προσωπικά στην κλιματική αλλαγή. Ανάλογα με ποιο υπολογιστικό εργαλείο θα χρησιμοποιήσετε, το “αποτύπωμά” σας μπορεί να συμπεριλάβει τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος, πόσα χιλιόμετρα οδηγείτε και την κατανάλωση του αυτοκινήτου σας, τη χρήση νερού, τις διατροφικές συνήθειες, πόσο πετάτε, και πόσα σκουπίδια δημιουργείτε. Κάποια υπολογιστικά εργαλεία προσφέρουν χρήσιμες συμβουλές – όπως η αλλαγή λαμπτήρων ή ο περιορισμός χρήσης ηλεκτρικών συσκευών – ή σας επιτρέπουν να συγκρίνετε το δικό σας αποτύπωμα με άλλα νοικοκυριά στην περιοχή σας.

Το πρόβλημα με το αποτύπωμα άνθρακα όμως είναι ότι, όπως μας δείχνει το παράδειγμα του κλιματολόγου και του διαφημιστή της πετρελαϊκής εταιρείας, τα αποτυπώματά μας δεν προσφέρουν μια ακριβή εικόνα του πραγματικού ατομικού μας αντίκτυπου στην κλιματική κρίση. Και με το να ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους που νοιάζονται για το περιβάλλον να χρησιμοποιούν το αποτύπωμα άνθρακα σαν “οδηγό” για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή, ρισκάρουμε να σπαταλούν όλο τους τον χρόνο σε ατομικές δράσεις χαμηλού αντίκτυπου που είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθούν, όπως η ανακύκλωση ή η εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας, αντί να διοχετεύσουν αυτή την ενέργεια προς πιο ευρείες και ουσιαστικές δράσεις, όπως το να ασκούν πίεση σε πολιτικούς ή να μιλήσουν στην εργασία τους σχετικά με σπάταλες πρακτικές. Φανταστείτε αν η Greta Thunberg είχε αποφασίσει να αφιερώσει όλη της την προσοχή στο να χρησιμοποιεί λιγότερο νερό ή να σταματήσει να καταναλώνει γαλακτοκομικά αντί να δημιουργήσει το κίνημα #FridaysforFuture.

Αν έχουμε κάποια ευκαιρία να επιβραδύνουμε την κλιματική αλλαγή – χάρη στην οποία, σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ “ο κόσμος οδεύει προς την καταστροφή” – χρειαζόμαστε απεγνωσμένα ένα πιο ολοκληρωμένο μέτρο σύγκρισης. Χρειαζόμαστε κάτι που να αντικατοπτρίζει τον συνολικό αντίκτυπο που έχει ο καθένας από μας στην κλιματική κρίση.

Και εδώ μπαίνει η “κλιματική σκιά,” μια έννοια που δημιούργησα για να μας βοηθήσει να οπτικοποιήσουμε πώς το άθροισμα των επιλογών στη ζωή μας επηρεάζει την κλιματική κρίση. Σκεφτείτε την κλιματική σας σκιά σαν ένα σκοτεινό σχήμα που εκτείνεται πίσω σας. Όπου και να πάτε, σας ακολουθεί, αθροίζοντας όχι μόνο το πόσο χρησιμοποιείτε το κλιματιστικό και την κατανάλωση του αυτοκινήτου σας, αλλά και πώς ψηφίζετε, πόσα παιδιά αποφασίζετε να κάνετε, πού εργάζεστε, πώς επενδύετε τα χρήματά σας, πόσο πολύ μιλάτε για την κλιματική αλλαγή, και κατά πόσο τα λόγια σας ενισχύουν την έννοια του επείγοντος, την απάθεια ή την άρνηση.

Η δύναμη της κλιματικής σας σκιάς είναι ότι, αντίθετα με το αποτύπωμα άνθρακα, περιλαμβάνει δράσεις που είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν (όπως και όλες οι δράσεις με μεγάλο αντίκτυπο, όπως μας έδειξε και το κίνημα της Greta #FridaysforFuture). Φιλικό μου πρόσωπο αποφάσισε να μην κάνει παιδιά λόγω ανησυχίας για την κλιματική αλλαγή, ενώ ένα άλλο άτομο βοηθά με το πρόγραμμα πράσινης ενέργειας της τοπικής επιχείρησης κοινής ωφέλειας. Αυτές οι επιλογές δεν θα υπολογίζονταν αν κοιτούσαμε το αποτύπωμα άνθρακα αυτών των ατόμων, αλλά θα περιλαμβάνονταν στην κλιματική τους σκιά. Η κλιματική σκιά περιλαμβάνει και “κολλητικές” συμπεριφορές, όπως η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, η παύση ταξιδιών με αεροπλάνο ή η αναφορά της κλιματικής αλλαγής σε καθημερινούς διαλόγους.

Φαντάζομαι την κλιματική μου σκιά να αποτελείται από τρία μέρη: την κατανάλωση, τις επιλογές, και την προσοχή μου. Η κατανάλωσή μου περιλαμβάνει τις προσδοκίες που έχω για τον τρόπο ζωής μου, όπως το να χρησιμοποιώ το κλιματιστικό το καλοκαίρι ή να κάνω παραγγελίες από το διαδίκτυο, αλλά και τη συμμετοχή μου στην καταναλωτική κουλτούρα (να ποστάρω τις αγορές μου στο Instagram, να ξοδεύω χρήματα που στηρίζουν μια βιώσιμη εταιρεία ή εφοδιαστική αλυσίδα) και, ναι, το αποτύπωμα άνθρακα που έχω. Οι επιλογές μου περιλαμβάνουν το πώς δωρίζω και επενδύω τα χρήματά μου, πόσα παιδιά ή κατοικίδια έχω, και τις εργασιακές μου συνθήκες: για τι είδους εταιρεία εργάζομαι και τι είδους δουλειά κάνω. Η προσοχή μου είναι μάλλον η πιο αόριστη έννοια, αλλά ίσως και η πιο σημαντική: πόση από την προσοχή μου αφιερώνω στην κλιματική κρίση; Πόσες ώρες αφιερώνω σε δράσεις για το κλίμα; Είναι τουλάχιστον ισότιμη με την ώρα που περνάω βλέποντας τηλεόραση, σχεδιάζοντας τις διακοπές μου, ή κάνοντας γυμναστική;

Όταν η BP υιοθέτησε την έννοια του αποτυπώματος άνθρακα και την συνέδεσε με μικρές “ευχάριστες” δράσεις όπως το να μειώνουμε τη διάρκεια του ντους ή να κλείνουμε το φως, μετατόπισε με σημαντικό τρόπο τη συζήτηση από την εταιρική ευθύνη στην ατομική ευθύνη. Ένα ακόμα πιο τραγικό αποτέλεσμα ήταν ότι με το να προωθεί το αποτύπωμα άνθρακα ως το μοναδικό σημαντικό πράγμα στο οποίο πρέπει να εστιάσουν οι πολίτες που ανησυχούν για το περιβάλλον, η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων εξασφάλισε ότι δεν θα διοχετεύαμε την ενέργειά μας εκεί που πραγματικά έχει σημασία: στη συλλογική δράση και τον ακτιβισμό.

Κατά τη γνώμη μου τα άτομα δεν χρειάζονται έναν αριθμό για τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο. Η κλιματική κρίση που αντιμετωπίζουμε απαιτεί περισσότερα από εμάς από το να αλλάξουμε απλά τις συνήθειές μας. “Οι άνθρωποι αισθάνονται ότι υπάρχει δύναμη στους αριθμούς και τα ποσοστά,” λέει η Susan Joy Hassol, διευθύντρια της μη κερδοσκοπικής επιστημονικής ενημερωτικής ομάδας Climate Communication, “αλλά νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι να γνωρίζει κανείς ότι κάνει ό,τι μπορεί. Πρέπει να κάνουμε όσα περισσότερα μπορούμε, όσο πιο γρήγορα γίνεται.”

Θέλετε ακόμα να μειώσετε το αποτύπωμα άνθρακα που έχετε; Τέλεια. Αλλά δεν χρειάζεται να υπολογίσετε τα τετραγωνικά μέτρα του σπιτιού σας για να δείτε τι πρέπει να κάνετε. “Οι κορυφαίες πέντε προσωπικές δράσεις είναι ένα λιγότερο παιδί, να μην έχετε αυτοκίνητο, να αποφεύγετε τα ταξίδια με αεροπλάνο, να χρησιμοποιείτε πράσινη ενέργεια, και να ακολουθείτε χορτοφαγική διατροφή,” εξηγεί η Hassol. Όλα τα άλλα είναι λίγο πολύ ασήμαντα. Γιατί; Επειδή το αποτύπωμα άνθρακα του μέσου Αμερικανού είναι 16 τόνοι τον χρόνο. Για να πετύχουμε τους στόχους μας όσον αφορά τις εκπομπές άνθρακα, θα έπρεπε να το μειώσουμε στους 2 τόνους. Κανένας οικολογικός λαμπτήρας δεν μπορεί να κάνει τέτοιου είδους μαθηματικά μαγικά.

Ο Bobby Kennedy είπε κάποτε για το ΑΕΠ: “Μετράει τα πάντα εν συντομία, εκτός από εκείνα που κάνουν τη ζωή να αξίζει.” Μπορούμε να πούμε κάτι παρόμοιο και για το αποτύπωμα άνθρακα: μετράει τα πάντα εκτός από αυτά που έχουν σημασία πραγματικά. Αν πρόκειται να εργαστούμε μαζί για να αποτρέψουμε τα χειρότερα της κλιματικής κρίσης, θα χρειαστεί να κάνουμε μια γενναία ηθική απογραφή. Ο καθένας από εμάς θα πρέπει να βιώσει ένα είδος πνευματικού απολογισμού, και μια τέτοια αξιολόγηση δεν μπορεί να γίνει από έναν υπολογιστή. Για να γνωρίσετε την πραγματική έκταση των επιπτώσεών σας στον πλανήτη, σας ενθαρρύνω να παραβλέψετε το αποτύπωμα άνθρακα. Αντίθετα, κοιτάξτε πίσω σας, την σκιά σας.

Leave A Reply