Σταματήστε να λέτε στα παιδιά ότι θα πεθάνουν από την κλιματική αλλαγή

  • Home
  • Blog
  • ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
  • Σταματήστε να λέτε στα παιδιά ότι θα πεθάνουν από την κλιματική αλλαγή

Άρθρο της Hannah Ritchie, 1 Νοεμβρίου 2021

Είναι η κλιματική αλλαγή η μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα; Πολλοί θα έλεγαν πως είναι. Ειδικά οι νέοι άνθρωποι αισθάνονται απελπισμένοι. Μια πρόσφατη έρευνα ρώτησε 10.000 άτομα 16 έως 25 ετών σε 10 χώρες σχετικά με τις στάσεις τους για την κλιματική αλλαγή. Τα αποτελέσματα ήταν καταδικαστικά. Πάνω από τους μισούς είπαν ότι “η ανθρωπότητα ήταν καταδικασμένη” – τα τρία τέταρτα είπαν ότι το μέλλον ήταν τρομακτικό – 55% είπαν ότι θα είχαν λιγότερες ευκαιρίες από τους γονείς τους – και 39% δίσταζαν να κάνουν παιδιά ως αποτέλεσμα. Αυτές οι στάσεις ήταν συνεπείς σε όλες τις χώρες, είτε πλούσιες, είτε φτωχές, μεγάλες ή μικρές: από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο έως τη Βραζιλία, τις Φιλιππίνες, την Ινδία, και τη Νιγηρία.

Είναι απολύτως θεμιτό οι νέοι να αισθάνονται έτσι. Το έχω αισθανθεί κι εγώ. Σήμερα, μεγάλο μέρος της δουλειάς μου εστιάζει στο να κάνω έρευνα, να γράφω, και να σκέφτομαι για την κλιματική αλλαγή. Αλλά είναι ένας κλάδος τον οποίο σχεδόν εγκατέλειψα. Μόλις είχα τελειώσει το πανεπιστήμιο με πτυχίο στην περιβαλλοντολογία και την κλιματική αλλαγή και μου ήταν δύσκολο να δω τι θα μπορούσα να προσφέρω. Τα συναισθήματά μου κινούνταν μεταξύ θυμού και απελπισίας. Κάθε προσπάθεια μου φαινόταν μάταιη και σχεδόν τα παράτησα. Ευτυχώς όμως η προσέγγισή μου άλλαξε και χαίρομαι για αυτό. Όχι μόνο συνέχισα να εργάζομαι στον κλάδο, αλλά είμαι σίγουρη ότι η δουλειά μου είχε πολύ μεγαλύτερο θετικό αντίκτυπο σε σχέση με το πώς μπορεί να ήταν αν είχα μείνει στην προηγούμενη στάση μου. Και γι’αυτό είμαι πεπεισμένη ότι αν πρόκειται να δούμε πρόοδο για το κλίμα, θα πρέπει να σηκώσουμε αυτό το πέπλο απαισιοδοξίας.

Για να το ξεκαθαρίσουμε: Η κλιματική αλλαγή είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Φέρνει μαζί της πολλά ρίσκα – κάποια βέβαια, κάποια αβέβαια – και δεν κινούμαστε αρκετά γρήγορα για να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αλλά φαίνεται να υπάρχει ένα κενό στην επικοινωνία σχετικά με το τι μας επιφυλάσσει το μέλλον. Κανένας από τους επιστήμονες που γνωρίζω και εμπιστεύομαι – που σίγουρα γνωρίζουν τα ρίσκα καλύτερα από τον καθένα – έχουν παραιτηθεί μπροστά σε ένα μέλλον γεμάτο λήθη. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν παιδιά. Μάλιστα, συχνά έχουν πολλά παιδιά. Μικρής ηλικίας. Βέβαια, το να έχει κανείς παιδιά δεν προϋποθέτει την ικανότητα για ορθολογική λήψη αποφάσεων. Αλλά σηματοδοτεί ότι εκείνοι που περνούν τις μέρες τους μελετώντας την κλιματική αλλαγή είναι αισιόδοξοι ότι τα παιδιά τους θα ζήσουν μια ζωή που θα αξίζει.

Γι’αυτό το βρίσκω ανησυχητικό που οι περισσότεροι νέοι σήμερα νιώθουν ότι δεν έχουν μέλλον. Ως αποτέλεσμα, πολλοί μπορεί να αποφασίσουν να μην κάνουν παιδιά. Αυτή η νοοτροπία δεν προκύπτει μόνο στα δεδομένα ερευνών, αλλά αντικατοπτρίζεται και στην προσωπική μου εμπειρία. Διανύω τη δεκαετία των είκοσι και το ακούω από τους φίλους μου συνέχεια. Το αν θα φέρουμε παιδιά σε έναν κόσμο που οδεύει προς την καταστροφή είναι ένα πραγματικό δίλημμα.

Ένα από τα πιο πρόσφατα και ανησυχητικά παραδείγματα αυτής της νοοτροπίας της ολοκληρωτικής καταστροφής ήρθε από μια ομάδα νεαρών ακτιβιστών πριν τις εκλογές στη Γερμανία. Η ομάδα, που αυτοχαρακτηρίζεται ως Η Τελευταία Γενιά, έκανε απεργία πείνας για σχεδόν ένα μήνα. Πολλά μέλη χρειάστηκαν νοσηλεία. Ένα μέλος είπε στους γονείς και τους φίλους του ότι μπορεί να μην τον ξαναδούν. Ένα άλλο μέλος είπε σε έναν δημοσιογράφο ότι η πείνα ήταν “τίποτα σε σχέση με το τι μπορούμε να περιμένουμε όταν η κλιματική κρίση δημιουργήσει λιμό εδώ στην Ευρώπη σε 20 χρόνια.” Δεν μπορούσα να καταλάβω από πού προέκυψε αυτός ο ισχυρισμός. Όχι από τους επιστήμονες. Κανείς αξιόπιστος επιστήμονας δεν έχει ισχυριστεί κάτι τέτοιο. Η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει τη γεωργία. Σε κάποιες περιοχές – ειδικά σε κάποιες από τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου – αυτή είναι σημαντική αιτία ανησυχίας. Είναι ο λόγος για τον οποίο περνάω τόσο χρόνο να εργάζομαι στον κλάδο. Αλλά λιμός στην εύκρατη Ευρώπη; Μέσα σε 20 χρόνια;

Υπάρχουν μερικοί τρόποι μέσω των οποίων πιστεύω ότι αυτό το καταστροφικό σενάριο έγινε κοινότοπο. Αρχικά, δεν χρειάζεται να ψάξετε πολύ για να βρείτε ανθρώπους με μεγάλο κοινό που προωθούν αυτά τα μηνύματα. Για παράδειγμα, ο Roger Hallam, ιδρυτής του Extinction Rebellion. Σε ένα από τα πιο πρόσφατά του βίντεο – με τίτλο “Συμβουλές προς τους νέους καθώς αντιμετωπίζουν την εξολόθρευση” – ισχυρίζεται ότι πρέπει να μειώσουμε τις εκπομπές στο μηδέν μέσα σε μήνες, αλλιώς η ανθρωπότητα θα εξοντωθεί. Ισχυρίζεται ότι αυτή η καταστροφή δεν μπορεί να ανατραπεί. Το χειρότερο πράγμα με αυτό το μήνυμα είναι ότι, αντί να μας κινητοποιήσει να δράσουμε, μας πείθει – λανθασμένα – ότι είναι ήδη πολύ αργά. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε. Είναι εύκολο να απορρίψουμε τον Hallam ως μια ακραία εξαίρεση, αλλά δεν παύει να είναι ο ιδρυτής ενός από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά κινήματα του κόσμου. Ένα κίνημα του οποίου το όνομα βασίζεται στην παραδοχή ότι οδεύουμε προς την ολοκληρωτική καταστροφή. Κάτι τέτοιο δεν συνάδει με την επιστήμη, και οι επιστήμονες θα πρέπει να το επισημαίνουν πιο έντονα.

Ο δεύτερος τρόπος είναι η λανθασμένη επικοινωνία σε σχέση με τους στόχους και τα όρια. Ο στόχος του 1,5 βαθμού Κελσίου συμπεριλήφθηκε στη Συμφωνία του Παρισιού ως αναγνώριση ότι η θέρμανση 2 βαθμών Κελσίου θα έθετε σε κίνδυνο τη διαβίωση σε κάποιες κοινότητες – ειδικά σε νησιωτικά κράτη με χαμηλό υψόμετρο. Ήταν ένα κάλεσμα για μεγαλύτερη φιλοδοξία. Αλλά η πιθανότητα να πετύχουμε αυτόν τον στόχο του 1,5 βαθμού ήταν ήδη μικρή, όπως είναι και τώρα. Εφικτός στα μοντέλα, αλλά στην πραγματικότητα έχει χαθεί. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί τώρα βλέπουν τον 1,5 βαθμό ως ένα σημείο χωρίς γυρισμό. Μόλις το φτάσουμε, το παιχνίδι τελείωσε. Επομένως, δεν αποτελεί έκπληξη – δεδομένου του ότι πιθανότατα θα ξεπεράσουμε τον 1,5 βαθμό Κελσίου μέσα στις επόμενες δεκαετίες – ότι πολλοί πιστεύουν ότι είναι πια πολύ αργά.

Τρίτον, ο ρυθμός των εξελίξεων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο σημαίνει ότι βομβαρδιζόμαστε συνέχεια με ειδήσεις για καταστροφές. Αυτές οι ιστορίες έχουν σημασία, αλλά δεν μας δίνουν μια ξεκάθαρη προοπτική του πώς αλλάζει η συχνότητα και οι συνέπειες των καταστροφών γενικά. Αντιθέτως, μας δίνουν μια λανθασμένη προοπτική. Τα δεδομένα μας λένε μια διαφορετική ιστορία: τα ποσοστά θανάτων από καταστροφές έχουν μειωθεί κατά πολύ κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή η κλιματική αλλαγή δεν έχει επιπτώσεις στη βαρύτητα των καταστροφών. Απλά είμαστε πολύ πιο ανθεκτικοί σε αυτές. Έχουμε καλύτερες τεχνολογίες για να προβλέπουμε καταιγίδες, πυρκαγιές, και πλημμύρες – υποδομές για να προστατευόμαστε – και δίκτυα για συνεργασία και αποκατάσταση όταν η καταστροφή χτυπά. Παρακολουθήστε τις ειδήσεις και γρήγορα θα φτάσετε στο αντίθετο συμπέρασμα: Ότι πιο πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν από καταστροφές όσο ποτέ άλλοτε. Κάποια ειδησεογραφικά δίκτυα χρησιμοποιούν τη συχνότητα των άρθρων ως δείκτη προόδου. Ο Guardian δημοσιεύει ένα νέο άρθρο για το κλίμα κάθε τρεις ώρες. Με αυτόν τον ρυθμό, τα περισσότερα από αυτά τα άρθρα είναι αναφορές για την πιο πρόσφατη καταστροφή. Είναι μια σειρά που προκαλεί άγχος.

Συνδυάστε αυτά τα μηνύματα με τη μέχρι στιγμής αργή και ανεπαρκή δράση για το κλίμα, και δεν αποτελεί έκπληξη ότι τόσοι θεωρούν ότι η ανθρωπότητα είναι καταδικασμένη. Όμως αυτή η απαισιοδοξία είναι προβληματική για αρκετούς λόγους. Πρώτον, δημιουργεί μεγάλο βάρος στην ψυχική υγεία. Δεν πρέπει να υποτιμάμε το πόσο μπορεί να μας επηρεάσει κάτι τέτοιο. Το έχω νιώσει κι εγώ: η αίσθηση του ότι φωνάζεις στο κενό και κανείς δεν ακούει. Γι’αυτό μου φαίνεται σοκαριστικό ότι είναι επιτρεπτό να λέμε στα παιδιά ότι θα πεθάνουν από την κλιματική αλλαγή. Όχι μόνο είναι ένα απαίσιο πράγμα να λέμε στα παιδιά μας, δεν είναι και αλήθεια για πολλά από αυτά.

Δεύτερον, τα σενάρια καταστροφής λειτουργούν πολύ βολικά για τους σκεπτικιστές του κλίματος. Όταν ο κόσμος δεν τελειώσει σε 10 χρόνια, ολόκληρος ο κλάδος της επιστήμης του κλίματος θα υπονομευτεί. Οι άνθρωποι υποθέτουν ότι το μήνυμα ήρθε από τους επιστήμονες – κάτι που δεν ισχύει – και η φήμη τους θα κλονιστεί. Θα χάσουν την εμπιστοσύνη του κοινού. Αυτό είναι ιδανικό για εκείνους που θέλουν να μας σταματήσουν από το να λάβουμε δράση.

Τέλος, είμαι επιφυλακτική για το πόσο αυτή η νοοτροπία είναι αποτελεσματική στο να μας κινητοποιεί. Συχνά μας κάνει να πιστεύουμε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια είναι μάταιη. Ότι ο χρόνος έχει ήδη τελειώσει. Ο θυμός, για μικρά χρονικά διαστήματα, μπορεί να είναι χρήσιμος στο να μας κινητοποιήσει. Αλλά μόλις ο θυμός μετατραπεί σε απελπισία, θα δυσκολευτούμε να πετύχουμε τους στόχους μας. Η απελπισία είναι ισότιμη με την άρνηση.

Υπάρχουν σημάδια ότι θα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι για την κλιματική αλλαγή; Δεν θα ωραιοποιήσω την κατάσταση λέγοντας ότι είμαστε κοντά στους στόχους μας. Δεν είμαστε. Κινούμαστε πάρα πολύ αργά. Αλλά τα πράγματα κινούνται – ολοένα και πιο γρήγορα. Οι πολιτικοί μπορεί να δρουν με αργούς ρυθμούς, αλλά η τεχνολογική αλλαγή δεν περιμένει. Ο άνθρακας είναι ουσιαστικά νεκρός σε πολλές χώρες. Οι τιμές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πέφτουν γρήγορα. Η τιμή της ηλιακής ενέργειας έπεσε κατά 89% την τελευταία δεκαετία. Η τιμή για την υπεράκτια αιολική ενέργεια έπεσε κατά 70%. Είναι πια πιο φτηνές από τον άνθρακα και το φυσικό αέριο. Για να κάνουμε τη μετάβαση θα χρειαστούμε πολλή αποθήκευση ενέργειας. Αλλά υπάρχουν καλά νέα και σε αυτόν τον τομέα: Η τιμή των μπαταριών έχει πέσει κατά 97% τα τελευταία 30 χρόνια. Τη δεκαετία του 1990, μια μπαταρία για αυτοκίνητο Tesla θα κόστιζε πάνω από μισό εκατομμύριο λίρες. Τώρα κοστίζει περίπου $13.000. Ακόμα και εκείνοι που δεν νοιάζονται για την κλιματική αλλαγή θα κάνουν αυτές τις αλλαγές, για οικονομικούς λόγους.

Το γεγονός ότι οι πολιτικοί δρουν τόσο αργά, και ότι οι τεχνολογίες χαμηλού άνθρακα έχουν να αντιμετωπίσουν τα λόμπι των γιγάντων των ορυκτών καυσίμων, μπορεί να μας δημιουργεί απαισιοδοξία. Αλλά εμένα με κάνει αισιόδοξη. Αν μπορούμε να πετύχουμε τόση πρόοδο χωρίς ουσιαστική πολιτική ή οικονομική στήριξη, σκεφτείτε πόσο γρήγορα θα άλλαζαν τα πράγματα με στήριξη. Αντί να προσπαθούμε να προχωρήσουμε κόντρα στο ρεύμα, θα έχουμε τον αέρα στα φτερά μας.

Χρειαζόμαστε ένα νέο μήνυμα για την κλιματική αλλαγή. Ένα μήνυμα που να μας κινητοποιεί για δράση μέσα από την αισιοδοξία ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν καλύτερα. Ή, με βάση τα σημάδια ότι τα πράγματα όντως γίνονται καλύτερα, μπορούμε να μετονομάσουμε την αισιοδοξία σε ρεαλισμό. Κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό στην κινητοποίηση για πραγματική αλλαγή, και θα γλιτώναμε πολλή ψυχική ταλαιπωρία στο μεταξύ. Είναι ώρα να σταματήσουμε να λέμε στα παιδιά μας ότι θα πεθάνουν από την κλιματική αλλαγή. Δεν είναι μόνο βάναυσο, αλλά μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να γίνει πραγματικότητα.

Leave A Reply