Γιατί λειτουργούν τα placebo; Οι επιστήμονες ταυτοποίησαν βασική οδό του εγκεφάλου

  • Home
  • Blog
  • ΕΡΕΥΝΑ
  • Γιατί λειτουργούν τα placebo; Οι επιστήμονες ταυτοποίησαν βασική οδό του εγκεφάλου

Έρευνα βρίσκει αντίθετες επιπτώσεις των φαινομένων placebo και “nocebo” στο εγκεφαλικό στέλεχος

Άρθρο του Daryl Austin, 27 Οκτωβρίου 2021

Το φαινόμενο placebo μπορεί να φέρει μεγάλη ανακούφιση – αλλά πώς μοιάζει αυτό στον εγκέφαλο; Μια νέα έρευνα ανακάλυψε ότι οι εικονικές θεραπείες και οι εικονικές παρενέργειες έχουν πραγματικές επιπτώσεις στο εγκεφαλικό στέλεχος, έναν κόμβο επεξεργασίας του πόνου, καθώς το επηρεάζουν με αντίθετους τρόπους. Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να αναπτύξουν καλύτερες θεραπείες για τον χρόνιο πόνο.

Είναι “μια σημαντική συμβολή στο πεδίο,” δήλωσε ο Ted Kaptchuk, επιστήμονας βιοϊατρικής στην Ιατρική Σχολή του Harvard, που δεν συμμετείχε στην έρευνα. Παρόλα αυτά, προειδοποιεί ότι χρειάζεται περισσότερη δουλειά για να δούμε αν αυτή η εργαστηριακή μελέτη εφαρμόζεται και στον πραγματικό κόσμο.

Οι επιστήμονες γνωρίζουν για το φαινόμενο placebo εδώ και πάνω από 400 χρόνια. Το 1572, ένας Γάλλος φιλόσοφος έγραψε ότι “υπάρχουν άνδρες για τους οποίους και μόνο η όψη του φαρμάκου είναι αποτελεσματική.” Όμως οι ερευνητές πασχίζουν να κατανοήσουν γιατί οι ασθενείς που λαμβάνουν μη-δραστική θεραπεία, όπως για παράδειγμα ένα χάπι ζάχαρης, νιώθουν ανακούφιση. Έχουν επίσης μπερδευτεί και από το αντίθετο φαινόμενο: όταν λένε στους ασθενείς ότι ένα placebo έχει δυσάρεστες παρενέργειες, συχνά αισθάνονται άσχημα αφού το πάρουν – το λεγόμενο φαινόμενο “nocebo”.

Για να βρουν την υπογραφή αυτών των δύο φαινομένων στον εγκέφαλο, οι ερευνητές έφεραν 27 συμμετέχοντες – 13 άντρες και 14 γυναίκες με μέση ηλικία τα 23 έτη – στο εργαστήριό τους στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης. Οι επιστήμονες έδεσαν στο χέρι των συμμετεχόντων μια συσκευή θερμότητας, που θερμαινόταν σε αρκετά επίπονη θερμοκρασία. Στη συνέχεια, οι ερευνητές είπαν στους συμμετέχοντες ότι θα τους έβαζαν μία από τρεις κρέμες στην περιοχή: μια παυσίπονη ανακουφιστική κρέμα, μια κρέμα που θα έκανε την αίσθηση της θερμότητας και του πόνου χειρότερη, και μία κρέμα ελέγχου που δεν θα έκανε τίποτα. Στην πραγματικότητα, και οι τρεις ουσίες ήταν βαζελίνη.

Στο μεταξύ, η ομάδα χρησιμοποίησε μια συσκευή Λειτουργικής Απεικόνισης Μαγνητικού Συντονισμού (ΛΑΜΣ, fMRI) για να εντοπίσει ποια σημεία του εγκεφάλου των συμμετεχόντων ήταν πιο ενεργά. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες στη μελέτη ένιωσαν είτε το φαινόμενο placebo είτε το nocebo. Περίπου ένα τρίτο ανέφερε χαμηλότερα επίπεδα πόνου όταν εφαρμόστηκε το “παυσίπονο”, ενώ λίγο περισσότεροι από τους μισούς ανέφεραν περισσότερο πόνο όταν εφαρμόστηκε η “κρέμα αύξησης θερμότητας”.

Τα αποτελέσματα της fMRI επιβεβαίωσαν αυτές τις απαντήσεις. Τόσο το placebo όσο και το nocebo επηρέασαν το εγκεφαλικό στέλεχος, όπως αναφέρουν οι ερευνητές στο περιοδικό The Journal of Neuroscience. Το φαινόμενο placebo αύξησε τη δραστηριότητα σε μια περιοχή που ονομάζεται ραχιαίος κοιλιακός μέσος μυελός (rostral ventromedial medulla), που μεταδίδει πληροφορία σχετικά με τον πόνο, ενώ μείωσε τη δραστηριότητα στην περιυδραγώγεια φαιά ουσία, που βοηθά το σώμα να καταστείλει τον πόνο. Το φαινόμενο nocebo προκάλεσε την αντίθετη αλλαγή. (Τα ευρήματα μπορεί να φαίνονται αντιφατικά, αλλά πολλαπλές περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους δρουν με πολύπλοκους τρόπους όσον αφορά τη δημιουργία της αίσθησης του πόνου, λένε οι συγγραφείς).

Η προσέγγιση είναι εξαιρετική, λέει ο Tor Wager, ένας νευροεπιστήμονας που μελετάει το φαινόμενο placebo στο Dartmouth College. “Έγινε σε υπερ-υψηλή ανάλυση, κάτι που βοηθάει ακόμα περισσότερο στην αναγνώριση [μερών του] εγκεφαλικού στελέχους που παίζουν σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του πόνου.” Παρότι και άλλες μελέτες έχουν δείξει δραστηριότητα στον εγκέφαλο ως αντίδραση και στα δύο φαινόμενα, εκείνος και άλλοι ειδικοί λένε ότι η νέα μελέτη προσφέρει την πιο λεπτομερή όψη ως τώρα του πώς ανταποκρίνεται ο εγκέφαλος σε αυτά τα φαινόμενα.

Τα αποτελέσματα ίσως ανοίξουν τον δρόμο για μελλοντικές θεραπείες για τον χρόνιο πόνο, λέει ο Lewis Crawford, ένας νευροεπιστήμονας στη Σχολή Ιατρικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Sydney και κύριος συγγραφέας της μελέτης.

Εδώ και δεκαετίες, οι γιατροί εφαρμόζουν ηλεκτρικά ερεθίσματα στο στέλεχος του εγκεφάλου -μια προσέγγιση γνωστή ως εν τω βάθει Εγκεφαλική διέγερση – για τη θεραπεία του “νευροπαθητικού” πόνου, ο οποίος μπορεί να προκληθεί από νευρική βλάβη, καθώς και του συνδρόμου καρπιαίου σωλήνα, και του πόνου που σχετίζεται με τον καρκίνο (όπως αυτός που προκύπτει από εισβολή όγκου στο νευρικό σύστημα ή από νευρική βλάβη που προκαλείται από ακτινοβολία) με μικτή μόνο επιτυχία, σημειώνει.

Μέρος του προβλήματος ήταν η ανικανότητα να ταυτοποιηθεί ακριβώς ποια τμήματα του εγκεφαλικού στελέχους ευθύνονται για τον έλεγχο της διαμόρφωσης του πόνου, λέει ο Crawford. Με τον πιο ακριβή εντοπισμό των περιοχών του εγκεφάλου που δημιουργούν τις αισθήσεις από τα φαινόμενα placebo και nocebo, η νέα μελέτη ίσως μπορέσει να βοηθήσει την καλύτερη ταυτοποίηση στόχων για τη διέγερση, λέει.

Placebo ή όχι, αποτελεί μια πολύτιμη δόση καλών νέων.

doi: 10.1126/science.acx9483

Leave A Reply