Ο εθισμός του κόσμου στο φοινικέλαιο γίνεται όλο και χειρότερος

  • Home
  • Blog
  • ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
  • Ο εθισμός του κόσμου στο φοινικέλαιο γίνεται όλο και χειρότερος

Απόδοση άρθρου των Pablo Robles, Anuradha Raghu, Adam Majendie, και Jin Wu

Δεκαεπτά διασκέψεις για το κλίμα πριν, μία από τις πρώτες προσπάθειες βιωσιμότητας για την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων στήθηκε για να σταματήσει τις φυτείες φοινικέλαιου από το να καταστρέψουν το τροπικό δάσος. Παρόλα αυτά, πάνω από 80% της αγοράς παραμένει ανέγγιχτη από αυτή την προσπάθεια καθώς κανείς δεν θέλει να την πληρώσει.

Περίπου το ένα πέμπτο του φοινικέλαιου που παράχθηκε παγκοσμίως το 2020 ήταν πιστοποιημένο από οργανισμούς όπως το Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO), αλλά οι αγοραστές αγόρασαν μόνο το μισό. Το υπόλοιπο, που ελέγχθηκε και ταυτοποιήθηκε ανεξάρτητα, πουλήθηκε χωρίς την πιστοποίηση βιωσιμότητας σε εταιρίες τροφίμων και άλλους αγοραστές ως μη-πιστοποιημένο έλαιο, σύμφωνα με τον Carl Bek-Nielsen, διευθύνοντα σύμβουλο της United Plantations Bhd., του πρώτου μεγάλου παραγωγού που πήρε την πιστοποίηση το 2008.

“Πάντα υπήρχε η κατανόηση και ενός είδους προφορική υπόσχεση πως αν οι παραγωγοί προσφέρουν πιστοποιημένο βιώσιμο φοινικέλαιο υπό το RSPO, θα υπάρχει αγορά για αυτό,” δήλωσε ο Bek-Nielsen. Αλλά “οι άνθρωποι και πολλοί μεγάλοι κατασκευαστές προϊόντων, καθώς και έμποροι λιανικής στην Ευρώπη, δεν προτίθενται να το αγοράσουν.”

Οι λόγοι που οι παραγωγοί, έμποροι και καταναλωτές έχουν αποτύχει να χτίσουν μια αγορά για το έλαιο που να προστατεύει τα δάση και τη βιοποικιλότητα είναι πολλοί και διαφορετικοί, ξεκινώντας από τους μικροπαραγωγούς που παράγουν τα δύο πέμπτα της παγκόσμιας προσφοράς έως τους καταναλωτές που δεν γνωρίζουν τι ακριβώς αγοράζουν. Αλλά με μια εξελισσόμενη παγκόσμια κρίση στα τρόφιμα, την αυξανόμενη καταστροφή των τροπικών δασών και τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη, είναι απόλυτη ανάγκη να ελεγχθεί η ζημιά που δημιουργεί η πιο διαδεδομένη μορφή τροπικής καλλιέργειας στον κόσμο.

Το φοινικέλαιο είναι φτηνό, άφθονο και πιθανότατα η πιο ευέλικτη καλλιέργεια που παράγεται σε φυτείες μεγάλης κλίμακας. Με τον ίδιο τρόπο που το ακατέργαστο πετρέλαιο υφίσταται επεξεργασία για να δημιουργηθούν διαφορετικά καύσιμα, πλαστικά και πετροχημικά, το φοινικέλαιο επίσης διυλίζεται, αποστάζεται, φιλτράρεται και αναμειγνύεται για τη δημιουργία μιας σειράς στερεών και υγρών προϊόντων που κάνουν το σαπούνι σας να αφρίσει, στερεοποιούν το χρώμα στο κραγιόν σας, κάνουν το ντόνατ σας πιο τραγανό, μαλακώνουν το ψωμί σας και κάνουν τη σοκολάτα σας απαλή και γυαλιστερή. Μπορείτε να το απλώσετε σε ψωμί, να το ανάψετε σαν κερί, να πλύνετε τα ρούχα σας με αυτό ή να το χρησιμοποιήσετε ως καύσιμο για το αυτοκίνητο.

Κάθε ένας από μας καταναλώνει κατά μέσο όρο 8 κιλά φοινικέλαιου κάθε χρόνο, αλλά τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουμε καν ότι αυτό που τρώμε, μυρίζουμε ή καίμε περιέχει ουσίες που ήταν κάποτε τσαμπιά από κόκκινα φρούτα πάνω σε έναν ελαιοφοίνικα. Αυτό συμβαίνει γιατί το έλαιο και τα παράγωγά του εμφανίζονται σε μια λίστα συστατικών με πάνω από 200 ονομασίες, σύμφωνα με τον περιβαλλοντικό οργανισμό Orangutan Alliance. Αν πιάσετε οποιοδήποτε συσκευασμένο προϊόν σε ένα σουπερμάρκετ, υπάρχει 50% πιθανότητα να περιέχει φοινικέλαιο.

Παρότι αυτό έχει βοηθήσει το φοινικέλαιο να τρυπώσει σε εκατοντάδες προϊόντα χωρίς να το προσέξουν οι καταναλωτές, είναι και ιδιαίτερα δύσκολο για αυτούς να αναγνωρίσουν τα προϊόντα που φτιάχνονται με τη χρήση βιώσιμου ελαίου. Έτσι οι κατασκευαστές τροφίμων και σαπουνιών έχουν μικρότερο κίνητρο να πληρώσουν για τα πιο ακριβά πιστοποιημένα έλαια.

Με τόσες χρήσεις, η παγκόσμια παραγωγή φοινικέλαιου έχει τριπλασιαστεί από την αρχή του αιώνα, οδηγούμενη από φρενήρη επέκταση στην Ινδονησία και τη Μαλαισία, τις χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή. Οι ελαιοφοίνικες είναι τροπικά φυτά που προήλθαν αρχικά από τη Δυτική Αφρική, έτσι η αυξημένη παραγωγή γίνεται σε βάρος τεράστιων εκτάσεων τροπικού δάσους. Δορυφορικά στοιχεία από το Global Forest Watch δείχνουν ότι μεταξύ του 2002 και του 2020, το τροπικό δάσος μειώθηκε κατά 17% στη Μαλαισία και κατά 10% στην Ινδονησία.

Αλλά δεν είναι μόνο η απώλεια του τροπικού δάσους. Η επεξεργασία, συσκευασία, μεταφορά και κατανάλωση όλων αυτών των προϊόντων δημιουργεί εκπομπές. Το Διεθνές Συμβούλιο για Καθαρή Μεταφορά (International Council on Clean Transportation) υπολογίζει ότι η αλλαγή στη χρήση γης που δημιουργήθηκε από τη ζήτηση φοινικέλαιου στην Ινδονησία και τη Μαλαισία εκπέμπει το ισοδύναμο περίπου 500 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα το χρόνο, συνεισφέροντας 1,4% των καθαρών εκπομπών CO2 – περίπου όσο και ο φορέας των αερομεταφορών.

Από την δεκαετία του 1990 όταν πυρκαγιές συνδεδεμένες με το φαινόμενο El Nino δημιούργησαν τεράστια σύννεφα καπνού πάνω από περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας, υπάρχει πίεση να περιοριστεί η καύση δασών για τη δημιουργία καλλιεργήσιμης γης, σύμφωνα με τον M.R. Chandran, σύμβουλο του RSPO με έξι δεκαετίες εμπειρίας στον τομέα του φοινικέλαιου. Το RSPO δημιουργήθηκε το 2004 για να φέρει κοντά καλλιεργητές, εμπόρους, κατασκευαστές καταναλωτικών προϊόντων, εμπόρους λιανικής, τράπεζες και περιβαλλοντικές οργανώσεις, έτσι ώστε να προσπαθήσουν να βρουν έναν τρόπο να γίνει ο τομέας αυτός βιώσιμος και να σταματήσει η αποψίλωση των δασών, δήλωσε ο Chandran.

Αλλά ο οργανισμός έχει δεχτεί κριτική για ανεπαρκή κριτήρια και ελλιπή επιβολή για την αποτροπή της αποψίλωσης και της καταστροφής των οικοσυστημάτων απειλούμενων ειδών, όπως είναι ο ουρακοτάγκος, καθώς και των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσον αφορά τη μεταχείριση εργατών στις φυτείες και κατοίκων στα τοπικά χωριά.

Στα 17 χρόνια από το ξεκίνημα του οργανισμού, έχει σημειωθεί λίγη πρόοδος στη μετατροπή του τομέα για την παραγωγή βιώσιμου φοινικέλαιου. Το RSPO υπολογίζει ότι μόλις πάνω από 19 εκατομμύρια τόνοι της παγκόσμιας προσφοράς είναι πιστοποιημένοι ως βιώσιμοι. Αυτό σημαίνει ότι 81% της παγκόσμιας παραγωγής δεν είναι.

Ένας από τους κύριους λόγους για αυτό είναι ότι το 40% περίπου του φοινικέλαιου σε παγκόσμιο επίπεδο παράγεται από μικροκαλλιεργητές που ίσως δεν διαθέτουν την κατανόηση ή τα χρήματα για να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις ώστε να πιστοποιηθούν. Ακόμα και ο χαρακτηρισμός τους ως μικροί παραγωγοί είναι προβληματικός, καθώς οι διαφορετικές χώρες έχουν διαφορετικά κριτήρια.

Τώρα οι μικροκαλλιεργητές στη Μαλαισία αντιμετωπίζουν πίεση από την κυβέρνηση για να αλλάξουν τις πρακτικές τους. Εκείνος και δεκάδες άλλοι αγρότες από το χωριό του έκαναν αίτηση για πιστοποίηση Μαλαισιανού Βιώσιμου Φοινικέλαιου (Malaysian Sustainable Palm Oil) αφού έμαθαν ότι από φέτος και μετά, δεν θα τους επιτρέπεται να πουλούν τα φρούτα τους χωρίς πιστοποίηση. Αξιωματούχοι από τον φορέα φοινικέλαιου της χώρας οργάνωσαν σεμινάρια για να τους δείξουν πώς να κάνουν την αίτηση και πώς να ακολουθήσουν τις νέες οδηγίες, συμπεριλαμβανομένου και του πώς να διαχειριστούν με ασφάλεια τα φυτοφάρμακα, πώς να κόβουν γέρικα δέντρα σε μικρά κομμάτια για αποσύνθεση αντί για καύση.

Παρόλα αυτά, η πρόοδος είναι αργή και κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, νέες πυρκαγιές απλώνονται στα τεράστια νησιά της Νοτιοανατολικής Ασίας, το Βόρνεο και τη Σουμάτρα. Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε πέρσι, ο Ουρακοτάγκος του Βόρνεο έχασε πάνω από ένα τρίτο του οικοσυστήματός του από υλοτομία και καλλιέργειες στην περίοδο 1973-2015, ενώ άλλα 244 είδη θηλαστικών και πουλιών αντιμετώπισαν μεγάλη μείωση των οικοσυστημάτων τους.

Στην Ινδονησία, όπου γίνεται το μεγαλύτερο μέρος της αποψίλωσης, δεν υπάρχουν πολλά κίνητρα για τους αγρότες να υιοθετήσουν πιο αργές και ακριβές γεωργικές μεθόδους.

Καθώς οι καταναλωτές στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική έχουν αρχίσει να αναζητούν πιο βιώσιμα τρόφιμα και προϊόντα, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής φοινικέλαιου χρησιμοποιείται ως έλαιο για μαγείρεμα σε αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ινδία, όπου οι αγοραστές ψάχνουν τη φτηνότερη τιμή και δεν ανησυχούν τόσο για την περιβαλλοντική ιστορία του προϊόντος.

Στις πλουσιότερες χώρες γίνεται κάποια πρόοδος. Η Unilever, ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές φοινικέλαιου παγκοσμίως, αναφέρει ότι οι καταναλωτές απαιτούν ολοένα και περισσότερο να γνωρίζουν την προέλευση του συστατικού. Ο κατασκευαστής του παγωτού Ben & Jerry’s, της μαγιονέζας Hellmann’s και του σαπουνιού Dove σκοπεύει να κάνει όλες της εφοδιαστικές αλυσίδες του κατά της αποψίλωσης μέχρι το 2023 με μια πολιτική που απαιτεί περισσότερη διαφάνεια από τρίτους προμηθευτές και κατασκευαστές, σε συνδυασμό με χρήση της τεχνολογίας.

Ακόμα και οι περιβαλλοντολόγοι παραδέχονται ότι το μποϊκοτάζ του φοινικέλαιου μπορεί να είναι ακόμα χειρότερο για τον πλανήτη. Ο λόγος είναι ότι το φοινικέλαιο είναι έως και 10 φορές πιο παραγωγικό από το κραμβέλαιο, το σογιέλαιο ή το ηλιέλαιο. Οι ελαιοφοίνικες καλύπτουν μόνο περίπου 7% της καλλιεργήσιμης γης στον κόσμο αλλά παράγουν 40% του φυτικού ελαίου. Η αντικατάσταση του φοινικέλαιου με εναλλακτική θα απαιτούσε την καλλιέργεια πολύ μεγαλύτερων εκτάσεων γης.

Παρόλα αυτά, χωρίς συντονισμένη και αποφασιστική προσπάθεια από κυβερνήσεις, παραγωγούς, εταιρείες τροφίμων και καταναλωτές τόσο σε πλούσιες όσο και σε φτωχές χώρες, η μονοκαλλιέργεια των ελαιοφοινίκων που αντικατέστησε μεγάλο μέρος του τροπικού δάσους στην ηπειρωτική Μαλαισία, θα συνεχίσει να κατατρώει τα εναπομείναντα τροπικά δάση του κόσμου. Νέες φυτείες εμφανίζονται σε γη που ήταν κάποτε δάση πλούσια σε βιοποικιλότητα στην Αφρική, τη Νότια Αμερική και τη Νέα Γουινέα.

“Οι άνθρωποι φώναζαν και απαιτούσαν βιώσιμο φοινικέλαιο, αλλά μόλις έγινε διαθέσιμο, βρήκαν ένα σωρό δικαιολογίες και εξαφανίστηκαν,” είπε ο Bek-Nielsen. “Η βιωσιμότητα είναι συνεργατικό ταξίδι. Αν θέλεις ο κόσμος να παράγει βιώσιμη ξυλεία, μοσχαρίσιο κρέας, κοτόπουλα, αυτοκίνητα ή φοινικέλαιο, τότε πρέπει να στηρίξεις το κίνημα και να είσαι μέρος της αλλαγής.”

Leave A Reply