Προκαταλήψεις στη διαδικασία αξιολόγησης από ομότιμους κριτές

προκαταλήψεις αξιολόγηση ομότιμους κριτές

Η αξιολόγηση επιστημονικών μελετών από ομότιμους κριτές αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της επιστημονικής μεθόδου από το 1600. Μέσω αυτής της διαδικασίας, οι μελέτες υπόκεινται σε λεπτομερή έλεγχο από ειδικούς, ο οποίος και θα καθορίσει την αποδοχή τους προς δημοσίευση ή όχι. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα στους συγγραφείς να βελτιώσουν την ποιότητα του άρθρου τους πριν τη δημοσίευση καθώς συχνά οι αξιολογητές συστήνουν αλλαγές. Η διαδικασία αξιολόγησης που ακολουθείται από περιοδικά και συνέδρια μπορεί να είναι είτε «μονά τυφλή» είτε «διπλά τυφλή».

Στη «μονά τυφλή» αξιολόγηση, που είναι και ο πιο συνηθισμένος τύπος, η ταυτότητα των αξιολογητών δεν είναι γνωστή στους συγγραφείς ενώ οι αξιολογητές γνωρίζουν πληροφορίες για τους συγγραφείς. Στην περίπτωση αυτή, οι αξιολογητές μπορούν να κρίνουν τις εργασίες χωρίς να ασκείται οποιαδήποτε επιρροή από τους συγγραφείς. Αν ο αξιολογητής γνωρίζει το συγγραφέα, δεν θα γίνει γνωστό και έτσι η κριτική τους μπορεί να είναι ειλικρινής, ακόμα και αν δεν είναι ευνοϊκή. Ωστόσο, κάποιοι αξιολογητές κάνουν κατάχρηση της ανωνυμίας και γίνονται ασυνήθιστα επικριτικοί προς τους συγγραφείς.

Το βασικό χαρακτηριστικό της «διπλά τυφλής» αξιολόγησης είναι ότι δεν γνωστοποιούνται τα προσωπικά στοιχεία των συγγραφέων και των αξιολογητών. Αποκλείονται έτσι φαινόμενα προκατάληψης ή άλλοι υποκειμενικοί παράγοντες που μπορεί να αφορούν το φύλο, την χώρα καταγωγής, την ακαδημαϊκή θέση και τις προηγούμενες δημοσιεύσεις των συγγραφέων, ενώ αντίθετα, η διαδικασία αφορά αποκλειστικά στην επιστημονική εγκυρότητα του άρθρου. Στην πράξη όμως, δεν σημαίνει ότι είναι πάντα διπλά τυφλή. Σε περίπτωση που το ερευνητικό πεδίο είναι μικρό, οι αξιολογητές μπορεί να υποθέσουν για ποιο συγγραφέα πρόκειται με βάση το θέμα, τις αναφορές και τον τρόπο συγγραφής του κειμένου.      

Μελέτη

Πριν δύο χρόνια πραγματοποιήθηκε η πρώτη έρευνα στον τομέα της πληροφορικής για να διαπιστωθεί εάν ο τύπος της αξιολόγησης μπορεί να μειώσει τις προκαταλήψεις των αξιολογητών. Στον τομέα αυτό, τα ερευνητικά αποτελέσματα παρουσιάζονται αρχικά ή κατά αποκλειστικότητα σε επιστημονικά συνέδρια που αξιολογούνται από ομότιμους κριτές και όχι σε περιοδικά. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια ενός συνεδρίου και τα μέλη της επιτροπής αξιολόγησης χωρίστηκαν σε δύο ομάδες ανάλογα με το αν είχαν πρόσβαση στα στοιχεία των συγγραφέων ή όχι. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στη «μονά τυφλή» αξιολόγηση, οι αξιολογητές επηρεάζονται από το κύρος του συγγραφέα και του ερευνητικού ιδρύματος, με αποτέλεσμα να ευνοούνται οι διάσημοι και καταξιωμένοι ερευνητές και όσοι προέρχονται από ιδρύματα υψηλού κύρους.

Μορφές προκατάληψης

Οι επικριτές της ανώνυμης αξιολόγησης υποστηρίζουν ότι η διατήρηση της ανωνυμίας μπορεί να μην είναι εφικτή ή να δυσχεραίνει την αξιολόγηση μιας εργασίας με βάση την τρέχουσα ερευνητική κατεύθυνση μιας ενώ οι υποστηρικτές ισχυρίζονται ότι η γνώση της ταυτότητας των συγγραφέων εισάγει ανεπιθύμητες προκαταλήψεις στη διαδικασία αξιολόγησης. Έχουν αναφερθεί συγκεκριμένα τρεις μορφές προκατάληψης: 1) το φαινόμενο Ματίλντα, στο οποίο εργασίες με πρώτο συγγραφέα άντρα θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερη επιστημονική αξία σε σχέση με άρθρα που έχουν γυναίκα ως πρώτο συγγραφέα, 2) το φαινόμενο Matthew, στο οποίο ήδη διάσημοι ερευνητές λαμβάνουν τη μερίδα του λέοντος στην αναγνώριση νέων έργων, 3) προκαταλήψεις που προκύπτουν από τη φήμη των ιδρυμάτων στα οποία ανήκουν οι συγγραφείς. 

Έχουν γίνει πολλές συζητήσεις στην προσπάθεια τεκμηρίωσης των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων του κάθε τύπου αξιολόγησης και παραμένει ανοιχτό ακόμα το θέμα συζήτησης για το ποιος τύπος στηρίζει καλύτερα την ποιότητα των δημοσιευμένων ερευνών. Πολλά υψηλού επιπέδου περιοδικά και διασκέψεις ακολουθούν τη «διπλά τυφλή» αξιολόγηση προκειμένου να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα και αμεροληψία της διαδικασίας, ενώ άλλα παραμένουν ακόμα πιστά στη «μονά τυφλή».  

Για την πηγή: https://bit.ly/2sZzKhf

Leave A Reply